19. Documentarist İstanbul Belgesel Günleri
13-21 Haziran / Fransız Kültür Merkezi, Aynalı Geçit, Pera Müzesi ve Postane
Türkiye’de belgesel alanında yapılan en önemli etkinliklerden birisi olma özelliği taşıyan Documentarist İstanbul Belgesel Film Günleri, 13-21 Haziran tarihlerinde 19. kez gerçekleşiyor. Türkiye’den ve dünyadan, başka mecralardan ulaşmanın hayli güç olduğu pek çok belgeseli seyirciyle buluşturan festival yetmiş kadar filme ev sahipliği yapıyor. Festivalin bu yılki Onur Konuğu ise Portekizli usta belgeselci ve sanatçı Susana de Sousa Dias. Beş önemli filminden oluşan bir retrospektifle festivale konuk olan Sousa Dias’ın, 20. yüzyıl Avrupası’nın en uzun süren diktatörlük yönetimi olan António de Oliveira Salazar’ın 48 yıllık rejimine siyasi mahpusların sabit portreleri ve tanıklıkları üzerinden bakan belgeseli 48 (2009) başta olmak üzere Still Life (Natureza Morta, 2005), Belirsiz Işık (Obscure Light, 2017), Fordlândia Malaise (2019) ve Fordlândia Panacea (2025) filmleri gösterilecek. Yapımcısı ve eşi Ansgar Schaefer ile birlikte İstanbul’a gelen Sousa Dias festival kapsamında bir de sinema dersi verecek. Ayrıca Julia Hollander, Nordin Lasfar, Walid Abdelnour, Ana Fraile, Evan Kelly, Atefeh Kheirabadi, Mehrad Sepahnia, Rena Effendi, Ilana Navaro ve Besire Paralik gibi çok sayıda isim de gösterim ve etkinliklerde izleyicilerle buluşacak.
‘3×3’
Documentarist’in üç belgeselciyi üç filmiyle tanıtmayı amaçlayan ‘3×3’ bölümü bu yıl Türkiye’den Berke Baş, İran’dan Maryam Tafakory ve İspanya’dan Concha Barquero Artés ile Alejandro Alvarado Jódar’ı konuk ediyor. Baş, Documentarist’te En İyi Kurgu ve En İyi Görüntü ödüllerini kazanan belgeseli Dargeçit‘le (2024) birlikte Transit (2005) ve Nahide’nin Türküsü (2009) filmleriyle festivalde olacak. Tafakory, İran sinemasının sansürle şekillenmiş görsel hafızasını yeniden kurgulayarak ürettiği işlerinden dördüyle festivalde yer alırken, Alejandro Alvarado ise geçtiğimiz aylarda aramızdan ayrılan meslektaşı ve hayat arkadaşı Barquero Artés’in anısına özel bir performatif sunum gerçekleştirecek. Endülüs sinemacı Fernando Ruiz Vergara’nın hayata geçmemiş düşsel projelerinin izini süren ve ikilinin yönettiği son film olma özelliğine sahip Direniş Bobinleri (Caja de resistencia, 2024) seçkide ıskalanmaması gereken yapımlardan.
Her yıl olduğu gibi bu sene de Türkiye yapımı pek çok belgesele programında yer veren Documentarist, bu kapsamda Türkiye’de son dönemde üretilen 21 belgeseli ‘Türkiye Panorama’ bölümünde izleyiciyle buluşturuyor. Fransa’daki göçmen ve kuir bireylerin, resmî tanımların ve bürokratik kimliklerin ötesinde, özgürce var olabilecekleri ortak yaşam alanları kurma çabalarını anlatan Tahin Demiral imzalı Aşk·Aşk·Hürriyet (2025), Diyarbakır İçkale’nin tarihsel katmanları arasında fotoğraflarla dolaşan Aylin Kızıl imzalı Fotoğrafımızı Çekin (2025), savaş pilotu, devrimci ve sinefil Mekin Gönenç’in kişisel arşivinden yola çıkarak bir dönemin idealist ruhunun portresini çizen Serdar Kökçeoğlu imzalı Mavi, Devrim ve VHS Kasetler (2025), İstanbul’daki 21. Feminist Gece Yürüyüşü esnasında, Türkiye’de 1980 sonrası feminist mücadelenin kurucu figürlerinden Stella Ovadia’yla yapılan sohbetlerden oluşan Aylin Kuryel imzalı Stella ile 8 Mart (2026), Yusufeli Barajı nedeniyle yerinden edilen bölge halkının zorunlu sürgününü merkeze alan Yeşim Ustaoğlu imzalı Kuru Taşın Başı (2026), Avrupa’daki Kürt kadın sanatçıların yerinden edilme, savaş ve patriyarkal tahakküm karşısında sanatla kurdukları ifade ve dayanışma biçimlerini izleyen Özlem Belçim Galip imzalı Bu Yolun Herhangi Bir Yerinde (2026), Belçika’daki Türkiyeli göçmenlerin cenaze pratiklerinden yola çıkarak iki ülke arasında şekillenen aidiyet duygusunu, ölümle kurulan ilişkileri ve bürokrasinin yarattığı açmazları ele alan Volkan Üce imzalı 2m² (2026) bunlardan bazıları. Festival kapsamında ağırlıklı olarak ‘Türkiye Panorama’ filmlerinden oluşan bir seçki, 12-21 Haziran arasında festivale ev sahipliği yapan mekânlardan Pera Müzesi Oditoryumu’nda ücretsiz izlenebilecek.
Documentarist ‘Canlandırma Belgeseller’, ‘Kadın ve LGBTİ+ Hikâyeleri’ ve ‘Uluslararası Panorama’ gibi geleneksel bölümlere ek olarak her yıl bir ülke sinemasına odaklanıyor. ‘Konuk Ülke’ başlığında bu sene İran’ı merkeze alan festival sansüre, baskıya ve her türlü tahakküme karşı kamerayı bir direniş alanına dönüştüren filmleri bir araya getiriyor. İran sinemasının görsel hafızasında iz süren program, unutturulmak istenen toplumsal belleğe alan açarken, “Jin, Jiyan, Azadî” (Kadın, Yaşam, Özgürlük) hareketiyle sokakları ve kamusal yaşamı dönüştüren İranlı kadınların estetik ve politik direncine de selam gönderiyor. Seçkide yönetmenler Atefeh Kheirabadi ve Mehrad Sepahnia’nın, “Güvenlik güçleri bizzat görme eyleminin kendisini hedef aldığında ne olur?” sorusundan hareketle hayata geçirdikleri Körleşme‘den (Blind, ins Auge, 2025) 2009 yazında dönemin cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad lehine yapılan seçim usulsüzlüklerine karşı başlayan ve Yeşil Hareket adıyla anılan kitlesel protestoları takip eden Pegah Ahangarani ve Mohammadreza Farzad imzalı Ben Yerde Ölürken‘e (As I Lay Dying, 2025) yedi film yer alıyor.
Documentarist on yılı aşkın süredir Johan van der Keuken adına festivalde ilk ya da ikinci filmiyle yer alan bir belgeselciye Yeni Yetenek Ödülü veriyor. Ödül jürisi bu yıl Cem Kaya, Aybüke Avcı ve Bilge Taş‘tan oluşuyor. Kurgu, Görüntü ve Ses Tasarımı Ödülleri’nin Kurgucular Dayanışması (KUDA) önerileriyle oluşturulan jürisinde ise Meryem Yavuz, Tuvana Simin Günay ve Eli Haligua yer alıyor.
Festivalin yan etkinlikleri arasında bu yıl dikkat çeken başlıklardan biri de alternatif sinema mekânlarını bir araya getiren uluslararası buluşma. Dublin’den Buenos Aires’e, Belgrad’dan Prizren’e uzanan farklı kentlerden gelen ve büyük bölümü uzun mücadelelerin sonucunda ayakta kalabilmiş bağımsız sinema salonlarının temsilcilerinin deneyimlerini paylaşacağı buluşmada Emek Sineması mücadelesi de hatırlanacak. Programda ayrıca transların hormona erişim hakkını odağına alan bir forum ile Halkların İklim Zirvesi hazırlıkları kapsamında düzenlenen bir ekoloji buluşması yer alıyor. Öte yandan yıl boyunca farklı kentlerde düzenlenen etkinliklerle geniş bir coğrafyaya yayılan “Tükettiğimiz Dünya” seçkisi de festivalin önemli basamaklarından.
Gösterim ve etkinliklerin Fransız Kültür Merkezi, Aynalı Geçit, Pera Müzesi ve Postane’de yapılacağı festivalle ilgili detaylı bilgiye Documentarist’in internet sitesi üzerinden ulaşmak mümkün.
